Flow (Akış) Kalibrasyonu Rehberi: Mükemmel Baskı İçin Ekstrüzyon Ayarı

🔧 Flow (Akış) Kalibrasyonu Rehberi

TL;DR: Flow rate, ekstrüderden çıkan filament miktarını kontrol eder. Varsayılan %100 değeri çoğu yazıcıda doğru sonuç vermez. Tek duvar küp testi yaparak, dijital kumpasla ölçüm alarak ve basit bir formülle doğru flow değerini bulabilirsiniz. PLA için genellikle %92-98, PETG için %90-95, ABS için %95-100 aralığında olur.

📋 İçindekiler

Flow Rate Nedir?
Neden Kalibrasyon Gerekli?
Tek Duvar Küp Test Yöntemi
Hesaplama Formülü ve Pratik Örnekler
Filament Bazlı Flow Ayarları
E-Step Kalibrasyonu ile Farkı
Slicer Ayarları
Yazıcıya Göre Özel Notlar
İleri Seviye: Pressure Advance
SSS (Sıkça Sorulan Sorular)

🔍 Flow Rate Nedir?

Flow rate (akış oranı), 3D yazıcınızın ekstrüderinden çıkan filament miktarını kontrol eden temel parametredir. Slicer yazılımınızda genellikle yüzde (%) olarak ifade edilir ve varsayılan değeri %100'dür.

Flow rate, yazıcınızın ne kadar plastik eritip nozzle'dan dışarı iteceğini belirler. Bu değer doğru ayarlanmadığında:

Fazla flow: Parçalar olması gerekenden büyük olur, yüzeyde fazla malzeme birikir, katmanlar arasında sızma görülür
Düşük flow: Katmanlar arasında boşluklar oluşur, parçalar zayıf olur, yüzeyde çukurlar ve eksiklikler meydana gelir

⚙️ Flow Rate'i Etkileyen Faktörler

Faktör	Etki
Filament çapı toleransı	±0.05mm sapma bile %2-3 flow farkı yaratır
Nozzle aşınması	Zamanla nozzle genişler, flow artar
Ekstrüder tipi	Direct drive vs Bowden farklı davranır
Filament malzemesi	PLA, PETG, ABS farklı flow ister
Baskı sıcaklığı	Yüksek sıcaklık = daha akışkan plastik
Baskı hızı	Yüksek hız = yetersiz erime süresi

🎯 Neden Kalibrasyon Gerekli?

Varsayılan %100 flow rate neden her zaman doğru değildir? Bunun birkaç önemli nedeni var:

1. Filament Çap Toleransları

Filament üreticileri genellikle 1.75mm ±0.05mm tolerans belirtir. Ancak ucuz filamentlerde bu sapma ±0.10mm'ye kadar çıkabilir. 1.75mm yerine 1.80mm çapında bir filament kullanıyorsanız, yazıcınız farkında olmadan %5-6 daha fazla malzeme ekstrüde eder.

2. Nozzle Geometrisi

Her nozzle üreticisi aynı iç geometriyi üretmez. Özellikle hardened steel ve ruby nozzle'lar, brass nozzle'lardan farklı akış karakteristiği gösterir. Nozzle'ın iç çapı, koniklik açısı ve uzunluğu flow'u etkiler.

3. Ekstrüder Dişli Aşınması

Zamanla ekstrüder dişlisi aşınır ve filamenti kavrama gücü değişir. Bu da tutarsız ekstrüzyon miktarına yol açar. Özellikle abrasif filamentler (karbon fiber, glow-in-the-dark) bu aşınmayı hızlandırır.

4. Firmware Varsayılanları

Yazıcı firmware'leri genellikle ideal koşullar için ayarlanmıştır. Gerçek dünyada her yazıcının kendine özgü mekanik toleransları vardır ve bu toleranslar flow kalibrasyonuyla telafi edilmelidir.

Kalibre Edilmemiş Flow'un Sonuçları

Boyut doğruluğu bozulur: 20mm olması gereken parça 20.5mm çıkar
Yüzey kalitesi düşer: Fazla ekstrüzyon "fil ayağı" ve pürüzlü yüzey yaratır
Mekanik güç azalır: Yetersiz ekstrüzyon katmanlar arası bağı zayıflatır
Parçalar birbirine uymaz: Montajlı tasarımlarda tolerans sorunları oluşur
Stringing artar: Fazla flow, ipliklenme sorununu şiddetlendirir

🛠️ Tek Duvar (Single Wall) Küp Test Yöntemi

Bu yöntem, flow kalibrasyonunun en güvenilir ve yaygın yöntemidir. Adım adım uygulayalım:

Gerekli Malzemeler

3D yazıcı (kalibre edilmiş tabla ve nozzle ile)
Dijital kumpas (0.01mm hassasiyetli)
Test filamenti (kalibre etmek istediğiniz filament)
Slicer yazılımı (Cura, PrusaSlicer veya OrcaSlicer)
20x20x20mm küp STL dosyası

Adım 1: Test Modelini Hazırla

Thingiverse veya Printables'dan 20x20x20mm kalibrasyon küpü indirin. Alternatif olarak slicer'ınızda basit bir küp oluşturabilirsiniz.

Adım 2: Slicer Ayarlarını Yapılandır

Bu ayarlar kritik öneme sahiptir:

Duvar sayısı (Wall count): 1
Dolgu (Infill): %0
Üst katman (Top layers): 0
Alt katman (Bottom layers): 1-2
Katman yüksekliği: 0.2mm
Nozzle çapı: 0.4mm (veya kullandığınız nozzle)
Çizgi genişliği (Line width): 0.4mm (nozzle çapıyla aynı)
Flow: %100 (başlangıç değeri)
Hız: 40-50 mm/s (düşük tutun)
Sıcaklık: Filament önerisi

Adım 3: Baskıyı Yap

Tablanın temiz ve düzgün seviyeli olduğundan emin olun
İlk katman yapışmasını kontrol edin
Baskıyı tamamlayın (yaklaşık 15-20 dakika sürer)
Baskıyı tabladan dikkatli çıkarın

Adım 4: Ölçüm Yap

Dijital kumpasla her duvardaki kalınlığı ölçün:

X ekseni duvarlarını ölçün (ön ve arka)
Y ekseni duvarlarını ölçün (sol ve sağ)
Her duvardan en az 3 farklı yükseklikte ölçüm alın
Alt 2-3mm'yi atlayın (fil ayağı etkisi)
Tüm ölçümlerin ortalamasını alın

⚠️ Önemli: Ölçümü küpün alt kısmından değil, orta ve üst kısımlarından yapın. Alt kısım fil ayağı etkisinden dolayı yanıltıcı olabilir.

Adım 5: Hesaplama

Flow Kalibrasyonu Formülü:

Yeni Flow = (Beklenen Kalınlık / Ölçülen Kalınlık) × Mevcut Flow

📊 Pratik Hesaplama Örnekleri

Örnek 1: Tipik Over-Extrusion

Nozzle çapı: 0.4mm
Beklenen duvar kalınlığı: 0.4mm
Ölçülen duvar kalınlığı: 0.45mm
Mevcut flow: %100

Yeni Flow = (0.4 / 0.45) × 100 = %88.9

Slicer'da flow değerini %89 olarak ayarlayın.

Örnek 2: Hafif Over-Extrusion

Nozzle çapı: 0.4mm
Beklenen duvar kalınlığı: 0.4mm
Ölçülen duvar kalınlığı: 0.42mm
Mevcut flow: %100

Yeni Flow = (0.4 / 0.42) × 100 = %95.2

Slicer'da flow değerini %95 olarak ayarlayın.

Örnek 3: Under-Extrusion

Nozzle çapı: 0.4mm
Beklenen duvar kalınlığı: 0.4mm
Ölçülen duvar kalınlığı: 0.37mm
Mevcut flow: %100

Yeni Flow = (0.4 / 0.37) × 100 = %108.1

⚠️ Dikkat: %105'in üzerinde bir sonuç çıkıyorsa, önce E-step kalibrasyonunu kontrol edin. Mekanik bir sorun olabilir.

Doğrulama Testi

Flow değerini ayarladıktan sonra aynı testi tekrarlayın. Ölçülen değer beklenen değere ±0.02mm yakın olmalıdır. Değilse ince ayar yapın.

🧵 Filament Bazlı Flow Ayarları

Her filament malzemesi farklı akış karakteristiği gösterir. Aşağıdaki değerler başlangıç noktası olarak kullanılabilir, ancak her durumda test yapmanız önerilir:

Filament	Tipik Flow Aralığı	Notlar
PLA	%92-98	En öngörülebilir malzeme
PLA+	%93-97	PLA'ya benzer, biraz daha akışkan
PETG	%90-95	Genellikle daha düşük flow gerektirir
ABS	%95-100	Sıcaklığa bağlı olarak değişir
ASA	%95-100	ABS'ye benzer davranır
TPU	%100-110	Esnek malzemeler daha fazla flow isteyebilir
Nylon	%95-100	Nem durumuna göre değişir
CF-PLA	%95-100	Abrasif, nozzle aşınmasını kontrol edin

Filament Markasına Göre Farklılıklar

Türkiye'de popüler filament markaları arasında bile flow değerleri farklılık gösterebilir:

Filamix PLA: Genellikle %94-96 aralığında
Porima PLA: Genellikle %93-97 aralığında
Elas3D PLA: Genellikle %95-98 aralığında
eSUN PLA+: Genellikle %93-96 aralığında
Polymaker PLA: Genellikle %94-97 aralığında

⚠️ Önemli: Aynı marka ve malzemenin farklı renkleri bile farklı flow değerleri gerektirebilir. Özellikle beyaz ve açık renkler ile koyu renkler arasında fark olabilir.

⚙️ E-Step Kalibrasyonu ile Farkı

E-step (extruder steps) kalibrasyonu ve flow kalibrasyonu sıklıkla karıştırılır. İkisi farklı şeyleri düzeltir:

E-Step Kalibrasyonu

Ne yapar: Ekstrüder motorunun adım sayısını düzeltir
Donanım seviyesinde bir kalibrasyon
Bir kez yapılır ve tüm filamentler için geçerli
Filament yüklenmeden, boşta ekstrüzyon ile test edilir
100mm filament ilerlet komutu verilir, gerçekte kaç mm ilerlediği ölçülür

Flow Kalibrasyonu

Ne yapar: Slicer'daki ekstrüzyon çarpanını ayarlar
Yazılım seviyesinde bir kalibrasyon
Her filament için ayrı yapılması önerilir
Gerçek baskı yapılarak test edilir
Nozzle, sıcaklık ve malzeme etkisini de kapsar

Doğru Sıralama

Önce E-step kalibrasyonu yapın (bir kez)
Sonra flow kalibrasyonu yapın (her filament için)

E-step kalibrasyonu doğru yapıldıysa, flow değeriniz %90-110 aralığında olmalıdır. Bu aralığın dışındaysa önce E-step'i kontrol edin.

🖥️ Slicer Ayarları

Cura

Flow ayarı: Print Settings → Material → Flow
Değer yüzde olarak girilir (örn: 95)
Her malzeme profili için ayrı flow değeri kaydedilebilir
İlk katman flow'u ayrıca ayarlanabilir: Initial Layer Flow

PrusaSlicer / OrcaSlicer

Extrusion Multiplier ayarı: Filament Settings → Filament → Extrusion multiplier
Değer ondalık olarak girilir (örn: 0.95 = %95)
Her filament profili için ayrı kayıt yapılabilir

Bambu Studio

Flow Ratio ayarı: Filament → Flow ratio
Değer ondalık olarak girilir (örn: 0.95)
AMS kullanıcıları her slot için ayrı profil oluşturabilir

🖨️ Yazıcıya Göre Özel Notlar

Bambu Lab (X1C, P1S, A1)

Bambu Lab yazıcıları fabrika kalibrasyonlu gelir
Auto-calibration özelliği flow'u otomatik ayarlar
Yine de manuel test yapmanız önerilir
AMS kullanıyorsanız her filament için ayrı flow profili oluşturun
Bambu Studio'da "Flow Dynamics Calibration" özelliğini kullanın

Creality (Ender 3, Ender 5, K1)

Ender serisi genellikle %92-96 flow aralığında çalışır
Bowden tube uzunluğu flow'u etkiler (kısa tutun)
K1 serisi Direct Drive olduğu için daha hassas
Creality Print veya Cura'da flow ayarını yapın

Prusa (MK3S+, MK4, Mini+)

Prusa yazıcıları genellikle %95-100 aralığında çalışır
Input Shaper ile birlikte flow kalibrasyonu yapın
PrusaSlicer'da Extrusion Multiplier kullanın
Her filament profili için ayrı değer kaydedin

🚀 İleri Seviye: Pressure Advance / Linear Advance

Flow kalibrasyonu yapıldıktan sonra, baskı kalitesini daha da artırmak için Pressure Advance (PA) veya Linear Advance (LA) kalibrasyonu yapılabilir.

Pressure Advance Nedir?

Ekstrüder motoru hareket yönü değiştirdiğinde, nozzle'daki basınç ani olarak değişir. Bu durum köşelerde fazla malzeme birikmesine ve düz hatlarda eksik malzemeye neden olur. PA/LA bu basınç değişimini telafi eder.

Kalibrasyonu

PA test modelini indirin veya oluşturun
Farklı PA değerleriyle (0.01-0.10 aralığı) test baskısı yapın
En temiz köşeleri ve en düzgün çizgileri veren değeri seçin
Firmware ayarlarına kaydedin

Tipik PA Değerleri

Direct Drive: 0.02-0.06
Bowden: 0.3-1.0
Bambu Lab: Otomatik kalibrasyon mevcut

❓ SSS (Sıkça Sorulan Sorular)

S: Flow kalibrasyonunu ne sıklıkla yapmalıyım?

C: Her yeni filament rulosu açtığınızda yapmanız önerilir. Aynı marka ve renk olsa bile partiler arasında fark olabilir.

S: Flow değerim %85'in altında çıkıyorsa ne yapmalıyım?

C: Bu genellikle mekanik bir sorun işaret eder. Önce ekstrüder dişlisini, PTFE tube'u ve nozzle'ı kontrol edin. E-step kalibrasyonunu da doğrulayın.

S: İlk katman flow'u ayrı mı ayarlanmalı?

C: Evet, ilk katman genellikle daha yüksek flow ile basılır (%100-110). Bu, tablaya yapışmayı artırır. Ancak çok yüksek tutmak fil ayağı sorununa yol açar.

S: Vase mode (spiral mode) baskılarda flow ayarı nasıl olmalı?

C: Vase mode zaten tek duvar olduğu için flow kalibrasyonu ekstra önemlidir. Standart flow testinizin sonucunu doğrudan kullanabilirsiniz.

S: Farklı katman yükseklikleri için farklı flow gerekir mi?

C: Teorik olarak evet, ama pratikte fark çok küçüktür. 0.2mm katman yüksekliğinde yapılan kalibrasyon çoğu durumda 0.1mm ve 0.3mm için de geçerlidir.

S: Flow kalibrasyonu bridging performansını etkiler mi?

C: Evet, fazla flow bridging kalitesini düşürür. Doğru flow ile köprüler daha düzgün ve sarkmasız olur.

📚 İlgili Rehberler

Bu rehber 3D-labX topluluğu tarafından hazırlanmıştır. Sorularınız için Topluluk Forumu sayfamızı ziyaret edin.

Flow (Akış) Kalibrasyonu Rehberi: Mükemmel Baskı İçin Ekstrüzyon Ayarı