Filament Nem Sorunu ve Kurutma Rehberi

💧 Filament Nem Sorunu ve Kurutma Rehberi

📋 TL;DR (Kısa Özet)

Filamentler havadaki nemi emerek baskı kalitesini düşürür. Belirtiler: çıtırtı sesi, kabarcıklı yüzey, zayıf katman yapışması. Nem duyarlılığı sıralaması: Nylon > TPU > PETG > PLA > ABS. Kurutma: filament kurutucu (en iyi), fırın (riskli), dehydrator. Saklama: vacuum bag + silika jel, dry box, nem ölçer ile kontrol. Türkiye'nin kıyı şehirlerinde özellikle dikkat gerekir.

🔧 Filament Neden Nem Çeker?

3D baskı filamentlerinin çoğu higroskopik malzemelerden üretilir. Higroskopik, havadaki su moleküllerini emen anlamına gelir. Polimer zincirler arasındaki boşluklar su moleküllerini hapseder.

Nem Emme Süreci:

Filament spool'u açık havaya maruz kalır
Havadaki su buharı filament yüzeyine temas eder
Su molekülleri polimer yapıya nüfuz eder
Filament içindeki nem oranı artar
Baskı sırasında yüksek sıcaklıkta su buharlaşır
Buhar baloncuklara ve yüzey sorunlarına neden olur

Ne Kadar Sürede Nem Çeker?

Nylon: 1-2 saat içinde belirgin etki
TPU: 2-6 saat içinde etkilenir
PETG: 1-3 gün içinde bozulma başlar
PLA: 3-7 gün içinde etkilenir
ABS: 1-2 hafta içinde etkilenir

⚠️ Bu süreler %50-70 bağıl nem ortamı için geçerlidir. Türkiye'nin kıyı şehirlerinde (İstanbul, İzmir, Antalya) bu süreler yarı yarıya azalabilir.

⚠️ Nemli Filament Belirtileri

1. Pop / Çıtırtı Sesi 🔊

Baskı sırasında nozzle'dan çıtırtı veya patlama sesleri gelir
Filament içindeki su buharlaşarak küçük patlamalara neden olur
En belirgin belirti - duyduğunuz anda filament nemlidir

2. Kabarcıklı Yüzey 🫧

Baskı yüzeyinde küçük kabarcıklar ve çukurlar oluşur
Buhar kabarcıkları erimiş filament içinde sıkışır
Pürüzsüz olması gereken yüzeyler pürüzlü çıkar
Özellikle ilk katmanlarda belirgindir

3. İpliklenme Artışı 🕸️

Normal ayarlarda bile aşırı stringing oluşur
Buhar, filament akışkanlığını artırarak sızıntıya neden olur
Retraction ayarları yetersiz kalır
Standart ayarlarınızla başarılı olduğunuz modellerde sorun çıkar

4. Zayıf Katman Yapışması 💔

Katmanlar arası bağ zayıflar
Parça kolayca kırılır veya delamine olur
Baskı sırasında katman ayrılması (layer separation) oluşabilir
Mekanik dayanım ciddi şekilde düşer

5. Buhar Çıkışı 💨

Nozzle'dan görünür buhar veya duman çıkışı
Ciddi nem durumunu gösterir
Genellikle Nylon ve TPU'da görülür
Sağlık açısından havalandırma gerektirir

6. Ekstrüzyon Tutarsızlığı

Filament düzensiz akar
İnce-kalın ekstrüzyon değişimleri
Under-extrusion bölgeleri oluşur
Boyutsal doğruluk bozulur

📊 Filament Nem Duyarlılığı Sıralaması

Sıra	Malzeme	Duyarlılık	Risk Seviyesi
1	Nylon (PA)	Çok yüksek	🔴 Kritik
2	TPU	Yüksek	🔴 Yüksek
3	PVA	Yüksek	🔴 Yüksek
4	PETG	Orta-Yüksek	🟠 Dikkat
5	ABS	Orta	🟡 Normal
6	PLA	Orta-Düşük	🟡 Normal
7	ASA	Düşük	🟢 Düşük

Detaylı Notlar:

Nylon: Baskı öncesi mutlaka kurutulmalıdır. Açık bırakılmamalıdır
TPU: Nem çekme hızı yüksek, kurutucu içinde basılması idealdir
PVA: Su çözünür destek malzemesi, aşırı nemde kullanılamaz hale gelir
PETG: Yaygın kullanılan ama neme duyarlı, dikkat gerekir
PLA: Görece toleranslı ama uzun süre açıkta bırakılmamalı
ABS: Neme dayanıklı ama uzun süreli maruziyette etkilenir

🌡️ Kurutma Yöntemleri

1. Filament Kurutucu Cihazlar (En İyi Yöntem) ⭐⭐⭐⭐⭐

Özel olarak filament kurutmak için tasarlanmış cihazlardır.

Popüler Modeller:

Sunlu S2: Çift spool, sıcaklık kontrolü, zamanlayıcı
eSUN eBox Lite: Kompakt, nem göstergeli
PolyDryer: Hassas sıcaklık kontrolü
EIBOS Cyclopes: Büyük kapasiteli

Avantajları:

Hassas sıcaklık kontrolü
Baskı sırasında kurutma (inline drying)
Güvenli ve otomatik
Zamanlayıcı özelliği
Nem göstergesi

Dezavantajları:

Ek maliyet (500-2000 TL arası)
Alan kaplar
Tek veya çift spool kapasiteli

2. Mutfak Fırını (Dikkatli Kullanım) ⭐⭐⭐

Nasıl Yapılır:

Fırını hedef sıcaklığa önceden ısıtın
Termometre ile gerçek sıcaklığı doğrulayın
Spool'u fırına yerleştirin
Kapıyı hafif aralık bırakın (nem çıkışı için)
Belirtilen süre boyunca kurutun

Riskler ve Uyarılar:

⚠️ Fırın sıcaklığı homojen olmayabilir (hot spot'lar)
⚠️ PLA 60°C üzerinde deformasyon riski
⚠️ Spool plastik eriyebilir
⚠️ Termometre ile sıcaklık doğrulaması şart
⚠️ Gıda fırınında kullanmak hijyen sorunu yaratabilir
Asla yüksek sıcaklık ayarlamayın, düşükten başlayın

3. Gıda Kurutucu (Dehydrator) ⭐⭐⭐⭐

Avantajları:

Düşük ve sabit sıcaklık
Hava sirkülasyonu iyi
Genellikle uygun fiyatlı
Güvenli kullanım

Dezavantajları:

Spool boyutu sığmayabilir (raf çıkarma gerekir)
Maksimum sıcaklık sınırlı olabilir (70°C)
Nylon kurutmak için yetersiz kalabilir

📋 Kurutma Sıcaklık ve Süre Tablosu

Malzeme	Kurutma Sıcaklığı	Minimum Süre	Önerilen Süre	Maksimum
PLA	40-50°C	4 saat	6 saat	24 saat
PETG	60-70°C	4 saat	6-8 saat	24 saat
ABS	55-65°C	4 saat	6 saat	12 saat
TPU	45-55°C	6 saat	8 saat	24 saat
Nylon	65-75°C	8 saat	12 saat	24 saat
PVA	40-50°C	4 saat	6 saat	12 saat
ASA	55-65°C	4 saat	6 saat	12 saat
PC	65-75°C	6 saat	8-12 saat	24 saat

Kurutma İpuçları:

PLA'yı asla 55°C üzerine çıkarmayın - spool deformasyon riski
Nylon'u gece boyunca kurutun - 12 saat ideal
İlk seferde minimum süre'yi uygulayın ve test edin
Kurutma sonrası hemen vacuum bag'e koyun
Kurutma sırasında spool'u yarım tur çevirin (homojen kurutma)

📦 Saklama Önerileri

1. Vacuum Bag + Silika Jel

Filament spool'unu vacuum bag'e koyun
2-3 adet 10g silika jel paketi ekleyin
Vakum makinesi veya el pompası ile havayı alın
En ekonomik ve etkili yöntem
Her kullanımdan sonra tekrar paketleyin

2. Dry Box Yapımı (DIY)

Gerekli Malzemeler:

Hava geçirmez plastik saklama kabı (10-20 L)
4mm PTFE fitting (kutu yan duvarına)
PTFE boru (yazıcıya besleme için)
Silika jel (100-200 g)
Dijital higrometre
Spool tutucu (rulman veya mil)

Yapım Adımları:

Kutu yan duvarına 4mm delik açın
PTFE fitting'i takın
İçine spool tutucu yerleştirin
Silika jel paketlerini dağıtın
Higrometre'yi içine yapıştırın
Kapağı kapatın ve PTFE boru ile yazıcıya bağlayın

Hedef Nem Değeri: %15-20 altında tutun

3. Filament Saklama Kutusu Çözümleri

Sunlu FilaDryer S1: Kurutma + saklama
eSUN eBOX: Saklama + besleme
PolyBox: Nem kontrollü saklama
IKEA SAMLA kutu: Uygun fiyatlı DIY alternatif

🔵 Silika Jel Kullanımı ve Rejenerasyonu

Silika Jel Tipleri:

Beyaz silika jel: Standart, renk değişimi yok
Turuncu→Yeşil silika jel: Doyduğunda renk değiştirir (en kullanışlı)
Mavi→Pembe silika jel: Doyduğunda renk değiştirir

Silika Jel Miktarı:

Vacuum bag başına: 20-30 g
Dry box başına: 100-200 g
Spool başına: 2-3 paket (10 g'lık)

Rejenerasyon (Yeniden Kullanım):

Doymuş silika jeli fırına yerleştirin
120-150°C'de 2-3 saat kurutun
Silika jel rengini geri kazanır
Soğumadan hemen kapalı kaba koyun
Sınırsız tekrar kullanılabilir

💡 Turuncu silika jel doyduğunda yeşil/koyu yeşil rengine döner. Rejenerasyon sonrası tekrar turuncu olur.

📏 Nem Ölçer (Higrometre) Kullanımı

Neden Gerekli?

Saklama kabı içindeki nem oranını izlemek
Kurutma işleminin başarısını doğrulamak
Silika jel'in değişim zamanını belirlemek

Önerilen Higrometreler:

Dijital mini higrometre: 50-100 TL, dry box'a yapışır
Bluetooth higrometre: Uzaktan izleme (Xiaomi, SwitchBot)
Analog higrometre: Ucuz ama kalibrasyon gerekir

Hedef Nem Değerleri:

Ortam	Nem Oranı	Durum
<%10	🟢 Mükemmel	İdeal saklama
%10-20	🟢 İyi	Güvenli bölge
%20-30	🟡 Orta	Dikkat, silika jel ekleyin
%30-40	🟠 Yüksek	Kurutma gerekli
>%40	🔴 Tehlikeli	Acil kurutma + saklama iyileştirme

🇹🇷 Türkiye'deki Nem Sorunları

Türkiye'nin farklı bölgelerinde nem oranları büyük değişiklik gösterir:

Kıyı Şehirleri (Yüksek Risk) 🔴

İstanbul: Yıllık ortalama %73 bağıl nem
İzmir: Yıllık ortalama %62 bağıl nem
Antalya: Yıllık ortalama %64 bağıl nem
Trabzon: Yıllık ortalama %75 bağıl nem
Mersin: Yıllık ortalama %65 bağıl nem

Öneriler:

Filament asla açık bırakılmamalı
Kurutucu içinde basma tercih edin (inline drying)
Nylon ve TPU'yu vacuum bag'siz saklamayın
PLA bile 3-4 günde etkilenebilir
Yaz aylarında nem daha da artar

İç Anadolu (Orta Risk) 🟡

Ankara: Yıllık ortalama %58 bağıl nem
Konya: Yıllık ortalama %55 bağıl nem
Kayseri: Yıllık ortalama %57 bağıl nem

Öneriler:

Kış aylarında kapalı mekan nemi artabilir (kalorifer)
Standart saklama yöntemleri yeterli
Nylon ve TPU için hala kurutma gerekli

Doğu ve Güneydoğu (Düşük Risk) 🟢

Erzurum: Yıllık ortalama %56 bağıl nem, kış çok kuru
Van: Yıllık ortalama %50 bağıl nem
Diyarbakır: Yaz aylarında çok kuru

Öneriler:

PLA ve ABS rahat saklanabilir
Nylon için hala dikkat gerekli
Kış aylarında kalorifer nemi artırabilir

🖨️ Yazıcıya Göre Özel Notlar

Bambu Lab (X1C, P1S, A1)

X1C: Kapalı kabin nemi düşük tutar, AMS'te silika jel yuvası var
P1S: Kapalı kabin yardımcı
A1: Açık kabin, filament açıkta - dry box kullanın
AMS kullanırken her kanal için silika jel kontrol edin

Creality (Ender 3, K1)

Tüm modeller açık kabin - dry box/kurutucu şart
Filament spool'u yazıcının üstünde açıkta durur
DIY dry box çözümü idealdir
Uzun baskılarda filament spool'unu koruyun

Prusa (MK3S+, MK4, Mini)

Tüm modeller açık kabin
MMU2S kullanırken her filament açıkta
Prusa dry box çözümü mevcut
Filament spool tutucu dış ortama açık

💡 Önleme İpuçları

Yeni filamenti hemen paketleyin - açar açmaz silika jel'li vacuum bag'e koyun
Kullanmadığınız filamenti kapalı tutun - baskı bitince hemen paketleyin
FIFO prensibi uygulayın - ilk alınan ilk kullanılsın
Büyük alımlarda küçük paketler tercih edin - 1 kg spool'u hızlı tüketin
Baskı odasının nemini kontrol edin - mümkünse nem alıcı cihaz kullanın
Dry box'tan besleyin - filament hiç açık havaya çıkmasın
Silika jel'i düzenli kontrol edin - renk değişimini izleyin
Higrometre kullanın - saklama kabındaki nemi ölçün
Filamenti serin yerde saklayın - yüksek sıcaklık nem emilimini hızlandırır
Kurutma sonrası hemen paketleyin - kurutma etkisi çabuk kaybolur

❓ SSS (Sıkça Sorulan Sorular)

PLA nem çeker mi?

Evet, ama diğer malzemelere göre daha yavaş. Açıkta 1-2 hafta sonra etkilenmeye başlar. Tropik veya kıyı iklimlerinde (İstanbul, İzmir gibi) daha hızlı nem çeker.

Nemli filament tamamen kurtarılabilir mi?

Çoğu durumda evet. Doğru sıcaklıkta yeterli süre kurutma ile filament eski performansına yakın döner. Ancak çok uzun süre nemde kalan filamentlerde polimer yapı bozulabilir (özellikle Nylon).

Filament kurutucu almaya değer mi?

Düzenli 3D baskı yapıyorsanız kesinlikle evet. Özellikle PETG, Nylon veya TPU kullanıyorsanız filament kurutucu zorunluluktur. Sunlu S2 gibi uygun fiyatlı modeller mevcuttur.

Fırında kurutma güvenli mi?

Dikkatli yapılırsa evet ama risklidir. Fırın sıcaklığı homojen olmayabilir ve PLA, TPU gibi düşük sıcaklık malzemelerde spool deformasyonu olabilir. Termometre ile doğrulama şarttır.

Silika jel'i ne sıklıkla değiştirmeli/kurutmalıyım?

Renk değiştiren silika jel kullandığınızda renk doyuma ulaştığında kurutun. Renksiz silika jel için aylık rejenerasyon yapın. Dry box'taki higrometre %25'i geçtiğinde müdahale edin.

Açık filament ne kadar süre dayanır?

Ortam nemine bağlıdır. Kıyı şehirlerinde Nylon 1-2 saat, PLA 3-4 gün. İç bölgelerde süreler 2-3 katına çıkabilir. Güvenli tarafta kalmak için hiçbir filamenti 24 saatten fazla açık bırakmayın.

Filament Nem Sorunu ve Kurutma Rehberi