Z-Seam (Dikiş İzi) Görünürlüğünü Azaltma Rehberi

🔍 Z-Seam (Dikiş İzi) Görünürlüğünü Azaltma Rehberi

📋 TL;DR (Kısa Özet)

Z-seam, her baskı katmanının başlangıç ve bitiş noktasında oluşan dikey dikiş izidir. Sharpest Corner konumu, coasting (0.03-0.06 mm³), wiping (2-5 mm) ve doğru retraction ayarlarıyla büyük ölçüde azaltılabilir. OrcaSlicer'daki Scarf Joint Seam özelliği ise neredeyse görünmez dikişler sağlar.

🔧 Z-Seam Nedir?

Z-seam (dikiş izi), 3D baskıda her katmanın başlangıç ve bitiş noktasının birleştiği yerde oluşan dikey bir çizgidir. FDM/FFF baskı teknolojisinin doğası gereği, yazıcı her katmanı bir noktadan başlatmak ve aynı noktada bitirmek zorundadır. Bu başlangıç ve bitiş noktalarının üst üste gelmesiyle baskı yüzeyinde görünür bir iz oluşur.

Bu iz, özellikle pürüzsüz yüzeylerde (silindirler, küreler) çok belirgin hale gelir ve baskı kalitesini estetik açıdan olumsuz etkiler. Ancak doğru ayarlarla bu izi minimize etmek veya stratejik olarak gizlemek mümkündür.

⚙️ Neden Oluşur?

Z-seam oluşumunun temel nedenleri şunlardır:

1. Katman Başlangıç/Bitiş Noktası

Her katman bir noktadan başlamak zorundadır. Ekstrüzyon başlarken küçük bir fazlalık (blob), bitişte ise hafif bir eksiklik oluşabilir. Bu iki durum birleştiğinde dikiş izi ortaya çıkar.

2. Basınç Değişimleri

Nozzle'daki erimiş filament basıncı, ekstrüzyon başlangıcında ve sonunda farklılık gösterir. Başlangıçta basıncın yeterli seviyeye ulaşması, bitişte ise düşmesi zaman alır.

3. Retraction Etkileri

Retraction (geri çekme) işlemi sırasında filament geri çekilir ve tekrar itilir. Bu geçiş anlarında mikro düzeyde malzeme tutarsızlıkları yaşanır.

4. Hız Değişimleri

Yazıcı başı (printhead) katman başlangıcında hızlanır ve bitişinde yavaşlar. Bu hız değişimleri ekstrüzyon miktarını etkiler.

🎯 Seam Konumu Seçenekleri

1. Aligned (Hizalı) Seam

Nasıl çalışır: Tüm katmanların dikişi aynı noktaya hizalanır
Avantajları:
- Dikiş tek bir çizgide toplanır
- Tahmin edilebilir ve kontrol edilebilir
- Model'in arka tarafına yerleştirilebilir
Dezavantajları:
- Belirgin dikey bir çizgi oluşur
- Yuvarlak modellerde kaçınılmaz şekilde görünür
Ne zaman kullanılmalı: Düz yüzeyli modeller, arka tarafı görünmeyen objeler

2. Random (Rastgele) Seam

Nasıl çalışır: Her katmanın dikişi farklı bir noktaya yerleştirilir
Avantajları:
- Belirgin dikey çizgi oluşmaz
- Dikiş izi dağıtılmış olur
Dezavantajları:
- Yüzey genelinde küçük noktacıklar oluşur
- Pürüzsüz yüzeylerde "sivilce" görüntüsü verebilir
- Her katmanda travel move gerektirir
Ne zaman kullanılmalı: Organik formlar, yüzeyin her tarafı eşit önemde olan modeller

3. Sharpest Corner (En Keskin Köşe)

Nasıl çalışır: Dikiş, modelin en keskin köşesine yerleştirilir
Avantajları:
- Köşelerde dikiş doğal olarak gizlenir
- En iyi estetik sonucu verir
- Çoğu model için ideal seçenek
Dezavantajları:
- Köşesi olmayan modellerde (silindir) etkisiz
- Bazen beklenmedik köşeler seçilebilir
Ne zaman kullanılmalı: Köşeli modeller, kutular, mimari modeller

4. User Specified (Kullanıcı Tanımlı)

Nasıl çalışır: Kullanıcı X/Y koordinatlarıyla dikiş noktasını belirler
Avantajları:
- Tam kontrol sağlar
- Stratejik gizleme mümkün
Dezavantajları:
- Her model için ayrı ayar gerekir
- Deneyim gerektirir
Ne zaman kullanılmalı: Sergi modelleri, özel projeler

🛠️ Coasting Ayarı

Coasting, katman bitişinde ekstrüzyonun erken kesilmesi işlemidir. Böylece nozzle'daki kalan basınç ile son kısım tamamlanır ve bitiş noktasında fazla malzeme birikmesi önlenir.

Coasting Ayar Değerleri:

Başlangıç değeri: 0.03 mm³
PLA için önerilen: 0.03 - 0.06 mm³
PETG için önerilen: 0.04 - 0.08 mm³
ABS için önerilen: 0.03 - 0.06 mm³

Coasting Ayar İpuçları:

Çok düşük değer: Etkisiz kalır, dikiş görünür
Çok yüksek değer: Katman bitişinde boşluk oluşur
0.04 mm³ ile başlayıp test edin
Coasting, retraction ile birlikte kullanıldığında daha etkilidir

🛠️ Wiping Ayarı

Wiping, katman bitişinde nozzle'ın zaten baskı yapılmış kısım üzerinden geri hareket etmesidir. Bu sayede nozzle ucundaki fazla malzeme silinir.

Wiping Ayar Değerleri:

Başlangıç mesafesi: 2 mm
Önerilen aralık: 2 - 5 mm
Maksimum: 10 mm (genellikle gereksiz)

Wiping Ayar İpuçları:

Coasting ile birlikte kullanın
Çok uzun wiping mesafesi baskı süresini artırır
3 mm ile başlayın, sonuçlara göre ayarlayın
Wiping hızı, baskı hızının %80'i kadar olmalıdır

⚙️ Retraction ile İlişkisi

Retraction ayarları Z-seam kalitesini doğrudan etkiler:

Parametre	Direct Drive	Bowden
Retraction Distance	0.5 - 2 mm	4 - 7 mm
Retraction Speed	25 - 45 mm/s	30 - 50 mm/s
Extra Prime	0 - 0.1 mm³	0 - 0.2 mm³

Dikkat Edilmesi Gerekenler:

Aşırı retraction, seam noktasında boşluk yaratır
Yetersiz retraction, blob (damla) oluşturur
Extra Prime Amount değeri ile başlangıç blob'unu kontrol edin
Z-hop, seam kalitesini olumsuz etkileyebilir (gereksiz yere kullanmayın)

📊 Slicer Ayarları

Cura Ayarları

Shell > Z Seam Alignment: "Sharpest Corner" seçin
Shell > Seam Corner Preference: "Hide Seam"
Shell > Z Seam Position: Model'in arkasına ayarlayın
Experimental > Coasting: Etkinleştirin, 0.04 mm³
Travel > Retraction: Optimize edin

PrusaSlicer Ayarları

Print Settings > Layers and perimeters > Seam position: "Nearest" veya "Aligned"
Print Settings > Layers and perimeters > External perimeters first: Etkinleştirin
Filament Settings > Retraction: Optimize edin
Print Settings > Speed > External perimeter speed: Düşürün

OrcaSlicer Ayarları

Quality > Seam position: "Nearest" veya "Aligned"
Quality > Scarf joint seam: Etkinleştirin (en iyi sonuç!)
Quality > Scarf joint speed: %80
Quality > Scarf start length: 15-25 mm
Quality > Wipe on loops: Etkinleştirin

✨ Scarf Joint Seam (OrcaSlicer)

Scarf joint seam, OrcaSlicer'ın sunduğu gelişmiş bir dikiş gizleme teknolojisidir. Katman başlangıç ve bitişinde ekstrüzyon miktarını kademeli olarak artırıp azaltarak neredeyse görünmez bir geçiş sağlar.

Scarf Joint Ayarları:

Scarf joint seam: Etkinleştirin
Scarf joint speed: Baskı hızının %80'i
Scarf start length: 15 - 25 mm
Scarf joint flow: %95 - %100
Contour direction: Counter-clockwise (varsayılan)

Scarf Joint Avantajları:

Dikiş izi neredeyse görünmez hale gelir
Özellikle silindirik modellerde mükemmel sonuç verir
Ek mekanik ayar gerektirmez
Baskı süresini minimal düzeyde artırır (<%2)

🖨️ Yazıcıya Göre Özel Notlar

Bambu Lab (X1C, P1S, A1)

Bambu Studio'da "Seam position" ayarını kullanın
A1 serisi: Scarf joint seam OrcaSlicer ile kullanılabilir
X1C: Yüksek hızlarda coasting değerini artırın (0.05-0.08 mm³)
AMS kullanırken retraction ayarlarına dikkat edin

Creality (Ender 3, K1)

Ender 3 V2/S1: Bowden sistemi nedeniyle retraction mesafesini 5-6 mm yapın
K1 serisi: Direct drive, retraction mesafesi 0.8-1.5 mm yeterli
Cura'da "Hide Seam" tercih edin
Ender 3'te coasting çok etkilidir

Prusa (MK3S+, MK4, Mini)

PrusaSlicer'da "Nearest" seam position deneyin
MK4: Direct drive, düşük retraction (0.8 mm) yeterli
MK3S+: Bowden benzeri davranış, 3-4 mm retraction
External perimeters first ayarını etkinleştirin

💡 Önleme İpuçları

Modeli döndürün: Seam'in görünmeyecek tarafa gelmesini sağlayın
Vase mode kullanın: Tek duvarlı baskılarda seam sorunu olmaz
Post-processing: Baskı sonrası zımpara ile seam izini azaltın
Sıcaklığı optimize edin: Düşük sıcaklık = daha az oozing = daha az seam
Yavaş dış çevre hızı: External perimeter hızını düşürmek seam kalitesini artırır
Kalibrasyon yapın: Flow rate ve e-steps kalibrasyonu seam kalitesini doğrudan etkiler

❓ SSS (Sıkça Sorulan Sorular)

Z-seam tamamen yok edilebilir mi?

FDM baskıda Z-seam'i tamamen yok etmek mümkün değildir, ancak scarf joint seam gibi tekniklerle neredeyse görünmez hale getirilebilir. Vase mode (spiral) baskıda seam oluşmaz ancak tek duvar kalınlığı ile sınırlıdır.

Random mı yoksa aligned mı kullanmalıyım?

Köşeli modellerde Sharpest Corner, yuvarlak modellerde Random tercih edin. Genel amaçlı baskılarda Sharpest Corner en iyi sonucu verir.

Scarf joint seam her modelde işe yarar mı?

Çoğu modelde mükemmel sonuç verir. Ancak çok küçük modellerde ve ince detaylarda etkisi sınırlı olabilir. Minimum çevre uzunluğu 30 mm üzeri modellerde en iyi sonucu alırsınız.

Coasting ve wiping birlikte kullanılmalı mı?

Evet, birlikte kullanıldığında en iyi sonucu verirler. Önce coasting ayarını yapın, sonra wiping ekleyin. İkisini birden çok yüksek ayarlamaktan kaçının.

Z-seam baskı dayanıklılığını etkiler mi?

Minimal düzeyde etkiler. Seam noktası yapısal olarak hafif zayıf bir bölgedir. Mekanik parçalarda seam'i gerilim yönüne dik yerleştirmek iyi bir uygulamadır.

Z-Seam (Dikiş İzi) Görünürlüğünü Azaltma Rehberi